Verhalen

Gelderland Herdenkt

Duizenden doden, enorme aantallen evacués, onvoorstelbare schade aan huizen en andere gebouwen. Dat is in Gelderland de balans van het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog. Van 17 september 1944 tot en met 5 mei 1945 lag deze provincie in de frontlinie. Steden en dorpen lagen onder vuur, Arnhem, de Veluwezoom en de omgeving van Groesbeek werden ontruimd, de Betuwe onder water gezet. Alle regio’s van Gelderland kregen in die periode met de oorlog te maken.

Op 17 september 1944 werden Gelderland en Noord-Brabant strijdtoneel tijdens Operatie Market Garden. Tienduizenden parachutisten landden bij Arnhem, Groesbeek, Veghel en Eindhoven. Een grondleger van nog eens tienduizenden soldaten en zwaar materieel rukte op van de Belgische grens naar het noorden. De bedoeling van de geallieerden: de bruggen over de grote rivieren veroveren, via Gelderland het Ruhrgebied intrekken, het hart van Duitsland. De operatie lukte maar deels, Arnhem bleek een brug te ver, de slag ging daar verloren. Het zuiden van Nederland werd bevrijd, het noorden en midden bleven bezet, de grote steden in het westen gingen een afschuwelijke hongerwinter tegemoet. Tot de bevrijding in april en mei vormde Gelderland, en met name het Rivierengebied, de frontlinie.

Gelderland Herdenkt - 75 jaar vrijheid

Tijdlijn van Gelderland

28 augustus 1939

Afkondiging van de algemene mobilisatie

De Afkondiging van de algemene mobilisatie vond plaats op 28 augustus 1939. Ter versterking van de Hollandsche Waterlinie werden honderden soldaten gelegerd bij onder andere het fort in het Gelderse Asperen. Een deel van de soldaten sliep in het fort, de rest sliep in gebouwen in het dorp of bij burgers thuis via inkwartiering.

10 mei 1940

Duitse inval in Gelderland

De Duitse inval in Gelderland richtte zich vooral op de Nederlandse verdediging bij de Grebbelinie. Ook de strijd om de IJssel, de oversteek bij fort Westervoort en de strijd bij de Brug bij Heumen waren cruciaal.

10 mei 1940

Slag om de Grebbeberg

De Slag om de Grebbeberg vond plaats tijdens de Duitse inval tussen 11 en 13 mei 1940. Het Nederlandse leger hield drie dagen stand, totdat het op 13 mei terugtrok naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

10 mei 1940

In brand steken van Niftrik

Het Nederlandse leger stak op 10 mei 1940 alle boven de dijk gelegen huizen van het dorp Niftrik in brand, om zo te voorkomen dat de oprukkende Duitse troepen vanaf deze huizen de Nederlandse linies bij Ravenstein zouden beschieten. Een derde van het dorp is hierbij in vlammen opgegaan. Tachtig mensen verloren huis en haard.

1 juni 1940

Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht

De Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht vond plaats omstreeks juni 1940. Piet Hoefsloot richtte de groep op in Arnhem. In augustus 1940 ging de groep samen met de groep rond Dirk Willem Folmer. Het netwerk vond contacten in heel Nederland, met name in Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Bilthoven, Leeuwarden, Nijmegen, Utrecht, Zeist en Zwolle. De beoogde landelijk leider was reservemajoor Willem den Boer. Voor het merendeel hadden de Oranjewachters een militaire of paramilitaire achtergrond.

9 juni 1940

Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen

De Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen vond plaats vanaf 9 juni 1940. Onder meer via het grensstation Zevenaar kwamen de krijgsgevangenen vanuit Duitsland per trein aan.

22 juni 1940

Hagespraak der bevrijding

De Hagespraak der bevrijding vond plaats op 22 juni 1940 in Lunteren. Hagespraken waren de massabijeekomsten die de NSB voor zijn leden organiseerde in Lunteren. Het was de laatste Hagespraak voordat massa-bijeenkomsten vanuit politieke partijen door de Duitse bezetter werden verboden.

15 augustus 1940

Noodvierdaagse

De Noodvierdaagse vond plaats in augustus 1940. In verband met de Duitse inval ging de Vierdaagse in juli van dat jaar niet door. Op de eerste drie dagen liepen gemiddeld zo’n 1200 deelnemers mee, en op de slotdag 2000.

26 november 1940

Schoolprotesten in Doetinchem

De Schoolprotesten in Doetinchem vonden plaats na het ontslag van Joodse ambtenaren op 21 november 1940. Na de Ariërverklaring werden alle Joodse ambtenaren, waaronder leraren, eerst geschorst en vervolgens ontslagen. Op het Lyceum in Doetinchem protesteerden leerlingen op 26 november 1940 tegen het ontslag van twee Joodse leraren en de Ariërverklaring in het algemeen.

1 mei 1941

Opening van SS-Schule Avegoor

De Opening van SS-Schule Avegoor vond plaats op 1 mei 1941. Het landgoed Avegoor werd gebruikt als opleidingskamp voor de Nederlandse SS. Van 3 september tot eind november 1942 werden er Joodse dwangarbeiders tewerkgesteld (Werkkamp Palästina). Na de slag om Arnhem werd het eerst een noodhospitaal en van 1945 tot 1949 een Bewarings- en interneringkamp.

5 betekenisvolle verhalen

Operatie Market Garden

Operatie Market Garden

Een brug te ver

Het oorlogsjaar 1944:  de oorlogsmachine draait op volle sterkte. Tijdens Operatie Market Garden landen tienduizenden geallieerde paratroopers in bezet gebied en een grondleger rukt op vanaf de Belgische grens. De opmars naar het Duitse Ruhrgebied…

Bekijk het verhaal
Frontlinieperiode

Frontlinieperiode

Onderwaterzettingen, beschietingen en evacuaties

Na het mislukken van Operatie Market Garden in september 1944, wordt het gebied tussen de Waal en de Rijn de nieuwe frontlinie. De gevechten zijn heftig met zware beschietingen van beide kanten. De burgerbevolking zit…

Bekijk het verhaal
Jodenvervolging

Jodenvervolging

Dreiging, terreur, uitsluiting, vervolging en deportatie

Eind 1942 worden Joodse Gelderlanders opgepakt en per trein afgevoerd naar Westerbork. Een groot deel van hen beland in Auschwitz waar ze worden vergast. Joodse psychiatrische patiënten van inrichting Het Apeldoornsche Bosch ondergaan hetzelfde gruwelijke…

Bekijk het verhaal
Rijnlandoffensief

Rijnlandoffensief

Aanval op het Rijnland

Winter 1944: de Britse veldmaarschalk Montgomery plant een grootschalige operatie om de linkeroever van de Rijn te veroveren. In anderhalve maand tijd groeit het leger uit tot bijna 500 000 soldaten. Het is de grootste…

Bekijk het verhaal
De bevrijding

De bevrijding

Canadezen bevrijden Gelderland

Eind maart 1945 betreden geallieerde eenheden Nederlandse grondgebied in de Achterhoek. Na hevige gevechten wordt de weg vrijgemaakt om de rest van Nederland te bevrijden. Op 5 mei 1945 ontmoet de Duitse generaal Blaskowitz, de…

Bekijk het verhaal

Beleef Gelderland Herdenkt met deze evenementen

26 jan

Herdenking Joods Monument 2020 – Ede

26 januari 2020 herdenken we de Joodse Tweede Wereldoorlog slachtoffers uit Ede.

26 jan

Opening van Herinneringscentrum Apeldoornsche Bosch in Apeldoorn

Op zondag 26 januari aanstaande wordt het Herinneringscentrum officieel geopend door Mevrouw Gerdi Verbeet, voorzitter van Nationaal Comité 4 en 5 mei Zij wordt bijgestaan door de Apeldoornse burgemeester Ton Heerts en kinderburgemeester Sibel Ozcan.

Onthulling Holocaustmonument Levenslicht

Op zondagavond 26 januari 2020 wordt in Nijmegen het tijdelijke Holocaust-monument Levenslicht onthuld, van de hand van kunstenaar Daan Roosegaarde. Met dit lichtmonument staan we stil bij de vervolging en deportatie van en de moord op 104.000 Joden, Roma en Sinti tijdens de Tweede Wereldoorlo...

27 jan

Filmdocumentaire “Joodse Harderwijkers”

Hoe Joodse Harderwijkers woonden en leefden voordat de Duitsers binnenvielen.

10 - 29 jan

Shelter: Bennekomse boom vertelt vluchtverhalen

In oktober 1944 zijn alle inwoners van Bennekom geëvacueerd. Later ontplofte een V1 bom vlakbij de oude smederij. Er vielen geen gewonden, omdat iedereen gevlucht was. Eén kastanjeboom overleefde de klap en heeft alles 'gezien' en in zich opgeslagen.

30 jan

Geschiedenis van een Joodse familie

Het geboortehuis van Mirjam staat in Winterswijk, een dorp aan de Duitse grens. Na de oorlog is ze daar opgegroeid in een gezin met joodse ouders die de oorlog overleefden. Haar ouders, Salli Schwarz en Betty Windmuller, beiden geboren in Winterswijk, zijn op 14 juli 1938 in Winterswijk getrouwd. Op

31 jan

Verhalen die niet verteld zijn

Educatieve tentoonstelling met als thema Marokko in de Tweede Wereldoorlog.

1 feb

Verhalen die niet verteld zijn

Educatieve tentoonstelling met als thema Marokko in de Tweede Wereldoorlog.

2 feb

Historisch Cafe van Lin 1944

In Café van Lin 1944 is er gelegenheid om weer even te zien en te voelen hoe een café uit 1944 er uitgezien heeft. Welke verhalen zich daar afspeelde.

6 feb

Free Future college | MBO

Op donderdag 6 februari zijn MBO leerlingen uit heel Gelderland welkom bij het ROC in Nijmegen. Tijdens een interactief programma met leuke sprekers, influencers en actieve workshops gaan we kijken wat vrijheid anno 2020 betekent.

6 feb

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

7 feb

Oorlogsproeverij

Oorlogsproeverij met de leerlingen van groep 7 van Basisschool 't Blokhuus. De leerlingen gaan onder leiding van Manon van Historisch Kookatelier eet!verleden een kijkje nemen in de keuken tijdens de Tweede Werelsoorlog. Dit is een besloten activiteit.

7 feb

Verhalen die niet verteld zijn

Educatieve tentoonstelling met als thema Marokko in de Tweede Wereldoorlog.

3 - 7 feb

Free Future College

Free Future College nodigt Gelderse middelbare scholieren uit deel te nemen aan een spraakmakende & inspirerende collegedag tussen 3 en 7 februari in de Lindenberg in Nijmegen.
Voor meer informatie check freefuture.nl.

7 feb

Boekpresentatie Bomscherven en Broches

Bomscherven en broches, zo heet het boek van Harry van Enckevort, over de archeologie van de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen. Aanstaande vrijdag 7 februari zal Harry het eerste exemplaar aan wethouder Noël Vergunst overhandigen in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis (start 16.45 uur). De au...

7 feb

Armando-dag

A Schilderen als Armando: 14.30 -17.30 uur, docent Evelien Kooloos. Locatie, Collage Kunstcentrum Zuiderinslag 4B Hoevelaken. Kosten €50,- inclusief materiaal (inclusief gratis deelname aan C, de film.) B Diner: 18.00 -19.30 uur, keuzemenu bij Grand Café 'de Haen' Locatie: de Stuw de Brink

8 feb

Herdenking Monument Grevinkweg

14.00 uur vertrek Romienendal – stille tocht naar monument. Monument hoek Aladnaweg / Grevinkweg

9 feb

Herdenking Operatie Veritable

Herdenkingsdienst "Vrijheid en Waarachtigheid" in de Historische Kerk aan de Groesbeek ter gelegenheid van 75 jaar Operatie Veritable.

Fiets- en wandelroutes

Mooie routes langs historische plekken

De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen in Gelderland achter. Verschillende routes voeren je langs indrukwekkende verhalen en historische plekken en laten je zien wat zich tijdens de Tweede Wereldoorlog afspeelde in Gelderland.

Bekijk binnenkort alle routes