Verhalen

Gelderland Herdenkt

Duizenden doden, enorme aantallen evacués, onvoorstelbare schade aan huizen en andere gebouwen. Dat is in Gelderland de balans van het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog. Van 17 september 1944 tot en met 5 mei 1945 lag deze provincie in de frontlinie. Steden en dorpen lagen onder vuur, Arnhem, de Veluwezoom en de omgeving van Groesbeek werden ontruimd, de Betuwe onder water gezet. Alle regio’s van Gelderland kregen in die periode met de oorlog te maken.

Op 17 september 1944 werden Gelderland en Noord-Brabant strijdtoneel tijdens Operatie Market Garden. Tienduizenden parachutisten landden bij Arnhem, Groesbeek, Veghel en Eindhoven. Een grondleger van nog eens tienduizenden soldaten en zwaar materieel rukte op van de Belgische grens naar het noorden. De bedoeling van de geallieerden: de bruggen over de grote rivieren veroveren, via Gelderland het Ruhrgebied intrekken, het hart van Duitsland. De operatie lukte maar deels, Arnhem bleek een brug te ver, de slag ging daar verloren. Het zuiden van Nederland werd bevrijd, het noorden en midden bleven bezet, de grote steden in het westen gingen een afschuwelijke hongerwinter tegemoet. Tot de bevrijding in april en mei vormde Gelderland, en met name het Rivierengebied, de frontlinie.

Gelderland Herdenkt - 75 jaar vrijheid

Tijdlijn van Gelderland

28 augustus 1939

Afkondiging van de algemene mobilisatie

De Afkondiging van de algemene mobilisatie vond plaats op 28 augustus 1939. Ter versterking van de Hollandsche Waterlinie werden honderden soldaten gelegerd bij onder andere het fort in het Gelderse Asperen. Een deel van de soldaten sliep in het fort, de rest sliep in gebouwen in het dorp of bij burgers thuis via inkwartiering.

10 mei 1940

Duitse inval in Gelderland

De Duitse inval in Gelderland richtte zich vooral op de Nederlandse verdediging bij de Grebbelinie. Ook de strijd om de IJssel, de oversteek bij fort Westervoort en de strijd bij de Brug bij Heumen waren cruciaal.

10 mei 1940

Slag om de Grebbeberg

De Slag om de Grebbeberg vond plaats tijdens de Duitse inval tussen 11 en 13 mei 1940. Het Nederlandse leger hield drie dagen stand, totdat het op 13 mei terugtrok naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

10 mei 1940

In brand steken van Niftrik

Het Nederlandse leger stak op 10 mei 1940 alle boven de dijk gelegen huizen van het dorp Niftrik in brand, om zo te voorkomen dat de oprukkende Duitse troepen vanaf deze huizen de Nederlandse linies bij Ravenstein zouden beschieten. Een derde van het dorp is hierbij in vlammen opgegaan. Tachtig mensen verloren huis en haard.

1 juni 1940

Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht

De Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht vond plaats omstreeks juni 1940. Piet Hoefsloot richtte de groep op in Arnhem. In augustus 1940 ging de groep samen met de groep rond Dirk Willem Folmer. Het netwerk vond contacten in heel Nederland, met name in Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Bilthoven, Leeuwarden, Nijmegen, Utrecht, Zeist en Zwolle. De beoogde landelijk leider was reservemajoor Willem den Boer. Voor het merendeel hadden de Oranjewachters een militaire of paramilitaire achtergrond.

9 juni 1940

Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen

De Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen vond plaats vanaf 9 juni 1940. Onder meer via het grensstation Zevenaar kwamen de krijgsgevangenen vanuit Duitsland per trein aan.

22 juni 1940

Hagespraak der bevrijding

De Hagespraak der bevrijding vond plaats op 22 juni 1940 in Lunteren. Hagespraken waren de massabijeekomsten die de NSB voor zijn leden organiseerde in Lunteren. Het was de laatste Hagespraak voordat massa-bijeenkomsten vanuit politieke partijen door de Duitse bezetter werden verboden.

15 augustus 1940

Noodvierdaagse

De Noodvierdaagse vond plaats in augustus 1940. In verband met de Duitse inval ging de Vierdaagse in juli van dat jaar niet door. Op de eerste drie dagen liepen gemiddeld zo’n 1200 deelnemers mee, en op de slotdag 2000.

26 november 1940

Schoolprotesten in Doetinchem

De Schoolprotesten in Doetinchem vonden plaats na het ontslag van Joodse ambtenaren op 21 november 1940. Na de Ariërverklaring werden alle Joodse ambtenaren, waaronder leraren, eerst geschorst en vervolgens ontslagen. Op het Lyceum in Doetinchem protesteerden leerlingen op 26 november 1940 tegen het ontslag van twee Joodse leraren en de Ariërverklaring in het algemeen.

1 mei 1941

Opening van SS-Schule Avegoor

De Opening van SS-Schule Avegoor vond plaats op 1 mei 1941. Het landgoed Avegoor werd gebruikt als opleidingskamp voor de Nederlandse SS. Van 3 september tot eind november 1942 werden er Joodse dwangarbeiders tewerkgesteld (Werkkamp Palästina). Na de slag om Arnhem werd het eerst een noodhospitaal en van 1945 tot 1949 een Bewarings- en interneringkamp.

5 betekenisvolle verhalen

Operatie Market Garden

Operatie Market Garden

Een brug te ver

Het oorlogsjaar 1944:  de oorlogsmachine draait op volle sterkte. Tijdens Operatie Market Garden landen tienduizenden geallieerde paratroopers in bezet gebied en een grondleger rukt op vanaf de Belgische grens. De opmars naar het Duitse Ruhrgebied…

Bekijk het verhaal
Frontlinieperiode

Frontlinieperiode

Onderwaterzettingen, beschietingen en evacuaties

Na het mislukken van Operatie Market Garden in september 1944, wordt het gebied tussen de Waal en de Rijn de nieuwe frontlinie. De gevechten zijn heftig met zware beschietingen van beide kanten. De burgerbevolking zit…

Bekijk het verhaal
Jodenvervolging

Jodenvervolging

Dreiging, terreur, uitsluiting, vervolging en deportatie

Eind 1942 worden Joodse Gelderlanders opgepakt en per trein afgevoerd naar Westerbork. Een groot deel van hen beland in Auschwitz waar ze worden vergast. Joodse psychiatrische patiënten van inrichting Het Apeldoornsche Bosch ondergaan hetzelfde gruwelijke…

Bekijk het verhaal
Rijnlandoffensief

Rijnlandoffensief

Aanval op het Rijnland

Winter 1944: de Britse veldmaarschalk Montgomery plant een grootschalige operatie om de linkeroever van de Rijn te veroveren. In anderhalve maand tijd groeit het leger uit tot bijna 500 000 soldaten. Het is de grootste…

Bekijk het verhaal
De bevrijding

De bevrijding

Canadezen bevrijden Gelderland

Eind maart 1945 betreden geallieerde eenheden Nederlandse grondgebied in de Achterhoek. Na hevige gevechten wordt de weg vrijgemaakt om de rest van Nederland te bevrijden. Op 5 mei 1945 ontmoet de Duitse generaal Blaskowitz, de…

Bekijk het verhaal

Beleef Gelderland Herdenkt met deze evenementen

31 mrt

WO2-café Zutphen

Geannuleerd

Bij de WO2-cafés in zeventien Gelderse bibliotheken is iedereen die een oorlogs- of bevrijdingsverhaal wil delen van harte welkom om langs te komen. Ook foto’s, voorwerpen en documenten over de oorlog en de bevrijding kunt u meenemen naar deze lunchbijeenkomsten. Op 31 maart zijn we in Zutphen!

1 apr

WO2-café Wageningen

Geannuleerd

Bij de WO2-cafés in zeventien Gelderse bibliotheken is iedereen die een oorlogs- of bevrijdingsverhaal wil delen van harte welkom om langs te komen. Ook foto’s, voorwerpen en documenten over de oorlog en de bevrijding kunt u meenemen naar deze lunchbijeenkomsten. Op 1 april zijn we in Wageningen!

2 apr

WO2-café Eibergen

Geannuleerd

Bij de WO2-cafés in zeventien Gelderse bibliotheken is iedereen die een oorlogs- of bevrijdingsverhaal wil delen van harte welkom om langs te komen. Ook foto’s, voorwerpen en documenten over de oorlog en de bevrijding kunt u meenemen naar deze lunchbijeenkomsten. Op 2 april zijn we in Eibergen!

2 apr

75 jaar vrijheid, Papa waar blijf je?

In een muziek-verteltheater genaamd: ‘Papa waar blijf je?’ vertellen ze kinderen en hun (groot)ouders wat er in oktober 1944 in Putten gebeurde. Het boek ‘Papa, waar blijf je?’ (geschreven door Willemijn de Weerd) zal de rode draad zijn door deze voorstelling.

3 apr

Concert Vrij Land door Koninklijke Militaire Kapel Johan Willem Friso

Wij genieten dagelijks van onze vrijheid, maar wat is vrijheid? Op zoek naar antwoorden wordt het publiek meegenomen met fantastische muziek en poëtische verhalen mee door ons prachtige land. Vrij Land laat zien hoe die vrijheid in onze samenleving geworteld is en wie de mensen zijn deze vrijhei...

3 apr

Vrijheid: Toen en Nu

Een gevarieerd avondprogramma rond het thema: ‘vrijheid toen en nu’ - toneel, zang, verhalen en een tentoonstelling.

3 apr

Open Ogen

concert door Eendracht Aalten “Ik zag, ik zag wat jij niet ziet”, in samenwerking met vele anderen

16 mrt - 4 apr

Wandelen langs het Westerborkpad

Geannuleerd

Het Westerborkpad, samen lopen van Nijkerk tot Harderwijk

4 apr

Vrijheidsbrunch

Een Vrijheidsbrunch rond het thema: ‘samen vieren wij de vrijheid’

4 apr

Bevrijdingsconcert: ‘Kun je nog zingen, zing dan mee!’

Op zaterdag 4 april om 15:30 uur kunt u in Wezep komen luisteren naar het bevrijdingsconcert: 'Kun je nog zingen, zing dan mee!'. Door de muziek zoeken we verbinding, zoeken we naar herinneringen, die we samen kunnen delen.

4 apr

Bevrijdingsoptocht IJzerlo

Tijdens deze optocht, van ruim 8 kilometer, wordt een deel van de route gevolgd die de bevrijders gingen op (goede)vrijdag 30 maart 1945. Onderweg zullen diverse verenigingen en particulieren een activiteit doen. De hele route zal per (versierde) fiets worden afgelegd en voorafgegaan door fakkeldrag

4 apr

Vrijheidsconcert

Geannuleerd

Chr. Gemengd Koor The New Creation uit Ede geeft op zaterdag 4 april 2020 een groots concert dat speciaal in het teken staat van "75 jaar Bevrijding Ede". Het concert vindt plaats in de Beatrixkerk, Beatrixlaan 54 te Ede. Hiervoor zijn verschillende belangenorganisaties uitgenodigd.

4 apr

Beek en Loerbeek vieren 75 jaar vrijheid

Geannuleerd

Beek en Loerbeek in Montferland zijn op 1 april 1945 bevrijd en daarom vieren zij samen 75 jaar vrijheid op 4 april 2020! Op deze feestelijke dag worden diverse activiteiten georganiseerd voor jong en oud door verenigingen uit beide dorpen.

4 apr

Toneel over oorlog en bevrijding

Theatergroep 't Buurtschap uit Sinderen speelt weer een prachtig toneelstuk over oorlog en bevrijding. Eerder speelden ze onder andere "Het dagboek van Anne Frank"en 'De zomer van '45'.

4 apr

Open Ogen

“Ik zag, ik zag wat jij niet ziet” Een initiatief van Eendracht Aalten in samenwerking met vele anderen Meer informatie volgt begin 2020

5 apr

Vrijheid, democratie en rechtstaat Rabbijn Awraham Soetendorp

Een lezing door de liberale rabbijn Awraham Soetendorp, geboren in 1943. Het thema van deze lezing is Vrijheid, democratie en rechtstaat.

5 apr

De Dodenspoorweg

De Dodenspoorweg in perspectief. 'Het persoonlijke verhaal van de dwangarbeiders'. Met luitenant-kolonel b.d. Eric Sinninghe en majoor Aarnout Mijling. Presentatie: Peter van Riel.

5 apr

Historisch Cafe van Lin 1944

In Café van Lin 1944 is er gelegenheid om weer even te zien en te voelen hoe een café uit 1944 er uitgezien heeft. Welke verhalen zich daar afspeelde.

Fiets- en wandelroutes

Mooie routes langs historische plekken

De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen in Gelderland achter. Verschillende routes voeren je langs indrukwekkende verhalen en historische plekken en laten je zien wat zich tijdens de Tweede Wereldoorlog afspeelde in Gelderland.

Bekijk binnenkort alle routes