Verhalen

Gelderland Herdenkt

Duizenden doden, enorme aantallen evacués, onvoorstelbare schade aan huizen en andere gebouwen. Dat is in Gelderland de balans van het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog. Van 17 september 1944 tot en met 5 mei 1945 lag deze provincie in de frontlinie. Steden en dorpen lagen onder vuur, Arnhem, de Veluwezoom en de omgeving van Groesbeek werden ontruimd, de Betuwe onder water gezet. Alle regio’s van Gelderland kregen in die periode met de oorlog te maken.

Op 17 september 1944 werden Gelderland en Noord-Brabant strijdtoneel tijdens Operatie Market Garden. Tienduizenden parachutisten landden bij Arnhem, Groesbeek, Veghel en Eindhoven. Een grondleger van nog eens tienduizenden soldaten en zwaar materieel rukte op van de Belgische grens naar het noorden. De bedoeling van de geallieerden: de bruggen over de grote rivieren veroveren, via Gelderland het Ruhrgebied intrekken, het hart van Duitsland. De operatie lukte maar deels, Arnhem bleek een brug te ver, de slag ging daar verloren. Het zuiden van Nederland werd bevrijd, het noorden en midden bleven bezet, de grote steden in het westen gingen een afschuwelijke hongerwinter tegemoet. Tot de bevrijding in april en mei vormde Gelderland, en met name het Rivierengebied, de frontlinie.

Gelderland Herdenkt - 75 jaar vrijheid

Tijdlijn van Gelderland

28 augustus 1939

Afkondiging van de algemene mobilisatie

De Afkondiging van de algemene mobilisatie vond plaats op 28 augustus 1939. Ter versterking van de Hollandsche Waterlinie werden honderden soldaten gelegerd bij onder andere het fort in het Gelderse Asperen. Een deel van de soldaten sliep in het fort, de rest sliep in gebouwen in het dorp of bij burgers thuis via inkwartiering.

10 mei 1940

Duitse inval in Gelderland

De Duitse inval in Gelderland richtte zich vooral op de Nederlandse verdediging bij de Grebbelinie. Ook de strijd om de IJssel, de oversteek bij fort Westervoort en de strijd bij de Brug bij Heumen waren cruciaal.

10 mei 1940

Slag om de Grebbeberg

De Slag om de Grebbeberg vond plaats tijdens de Duitse inval tussen 11 en 13 mei 1940. Het Nederlandse leger hield drie dagen stand, totdat het op 13 mei terugtrok naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

10 mei 1940

In brand steken van Niftrik

Het Nederlandse leger stak op 10 mei 1940 alle boven de dijk gelegen huizen van het dorp Niftrik in brand, om zo te voorkomen dat de oprukkende Duitse troepen vanaf deze huizen de Nederlandse linies bij Ravenstein zouden beschieten. Een derde van het dorp is hierbij in vlammen opgegaan. Tachtig mensen verloren huis en haard.

1 juni 1940

Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht

De Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht vond plaats omstreeks juni 1940. Piet Hoefsloot richtte de groep op in Arnhem. In augustus 1940 ging de groep samen met de groep rond Dirk Willem Folmer. Het netwerk vond contacten in heel Nederland, met name in Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Bilthoven, Leeuwarden, Nijmegen, Utrecht, Zeist en Zwolle. De beoogde landelijk leider was reservemajoor Willem den Boer. Voor het merendeel hadden de Oranjewachters een militaire of paramilitaire achtergrond.

9 juni 1940

Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen

De Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen vond plaats vanaf 9 juni 1940. Onder meer via het grensstation Zevenaar kwamen de krijgsgevangenen vanuit Duitsland per trein aan.

22 juni 1940

Hagespraak der bevrijding

De Hagespraak der bevrijding vond plaats op 22 juni 1940 in Lunteren. Hagespraken waren de massabijeekomsten die de NSB voor zijn leden organiseerde in Lunteren. Het was de laatste Hagespraak voordat massa-bijeenkomsten vanuit politieke partijen door de Duitse bezetter werden verboden.

15 augustus 1940

Noodvierdaagse

De Noodvierdaagse vond plaats in augustus 1940. In verband met de Duitse inval ging de Vierdaagse in juli van dat jaar niet door. Op de eerste drie dagen liepen gemiddeld zo’n 1200 deelnemers mee, en op de slotdag 2000.

26 november 1940

Schoolprotesten in Doetinchem

De Schoolprotesten in Doetinchem vonden plaats na het ontslag van Joodse ambtenaren op 21 november 1940. Na de Ariërverklaring werden alle Joodse ambtenaren, waaronder leraren, eerst geschorst en vervolgens ontslagen. Op het Lyceum in Doetinchem protesteerden leerlingen op 26 november 1940 tegen het ontslag van twee Joodse leraren en de Ariërverklaring in het algemeen.

1 mei 1941

Opening van SS-Schule Avegoor

De Opening van SS-Schule Avegoor vond plaats op 1 mei 1941. Het landgoed Avegoor werd gebruikt als opleidingskamp voor de Nederlandse SS. Van 3 september tot eind november 1942 werden er Joodse dwangarbeiders tewerkgesteld (Werkkamp Palästina). Na de slag om Arnhem werd het eerst een noodhospitaal en van 1945 tot 1949 een Bewarings- en interneringkamp.

5 betekenisvolle verhalen

Operatie Market Garden

Operatie Market Garden

Een brug te ver

Het oorlogsjaar 1944:  de oorlogsmachine draait op volle sterkte. Tijdens Operatie Market Garden landen tienduizenden geallieerde paratroopers in bezet gebied en een grondleger rukt op vanaf de Belgische grens. De opmars naar het Duitse Ruhrgebied…

Bekijk het verhaal
Frontlinieperiode

Frontlinieperiode

Onderwaterzettingen, beschietingen en evacuaties

Na het mislukken van Operatie Market Garden in september 1944, wordt het gebied tussen de Waal en de Rijn de nieuwe frontlinie. De gevechten zijn heftig met zware beschietingen van beide kanten. De burgerbevolking zit…

Bekijk het verhaal
Jodenvervolging

Jodenvervolging

Dreiging, terreur, uitsluiting, vervolging en deportatie

Eind 1942 worden Joodse Gelderlanders opgepakt en per trein afgevoerd naar Westerbork. Een groot deel van hen beland in Auschwitz waar ze worden vergast. Joodse psychiatrische patiënten van inrichting Het Apeldoornsche Bosch ondergaan hetzelfde gruwelijke…

Bekijk het verhaal
Rijnlandoffensief

Rijnlandoffensief

Aanval op het Rijnland

Winter 1944: de Britse veldmaarschalk Montgomery plant een grootschalige operatie om de linkeroever van de Rijn te veroveren. In anderhalve maand tijd groeit het leger uit tot bijna 500 000 soldaten. Het is de grootste…

Bekijk het verhaal
De bevrijding

De bevrijding

Canadezen bevrijden Gelderland

Eind maart 1945 betreden geallieerde eenheden Nederlandse grondgebied in de Achterhoek. Na hevige gevechten wordt de weg vrijgemaakt om de rest van Nederland te bevrijden. Op 5 mei 1945 ontmoet de Duitse generaal Blaskowitz, de…

Bekijk het verhaal

Beleef Gelderland Herdenkt met deze evenementen

17 okt

Anne Frank middag

Themamiddag van 14.00-15.30 uur over het leven van Anne Frank voor kinderen van 10-13 jaar.

17 okt

Flitslezingen rondom thema ‘hij/zij’

In het kader van de Maand van de Geschiedenis 2019 organiseert het Vrijheidsmuseum een drietal flitslezingen rondom het thema hij/zij.

17 okt

Wereldgesprek met Amma Asante over het gedachtegoed van Nelson Mandela in de huidige tijd

Op donderdagavond 17 oktober gaat Amma Asante in gesprek met Frénk van der Linden over het gedachtegoed van Nelson Mandela in de huidige tijd. Over hoe raciale, economische en religieuze kloven gedicht kunnen worden.

19 okt

Boekpresentatie ‘5 jaar Sunset March’

Het boek '5 jaar Sunset March' gaat in op de oversteek door de 82nd Airborne Division en het belang van herdenken. Ook is er ruim aandacht voor de foto’s van de 75 bijzondere Sunset Marches.

19 okt

Boekpresentatie ‘5 jaar Sunset March’

Het boek '5 jaar Sunset March' gaat in op de oversteek door de 82nd Airborne Division en het belang van herdenken. Ook is er ruim aandacht voor de foto’s van de 75 bijzondere Sunset Marches.

19 okt

Gildewandeling Vier de Arnhemse Iconen

Gildewandeling 'Vier de Arnhemse Iconen' in de Arnhemse binnenstad.

19 okt

Boekpresentatie ‘5 jaar Sunset March’

Het boek '5 jaar Sunset March' gaat in op de oversteek door de 82nd Airborne Division en het belang van herdenken. Ook is er ruim aandacht voor de foto’s van de 75 bijzondere Sunset Marches.

20 okt

Luister- en muziekvoorstelling: ‘Vechten, vluchten, overleven’

Midden op de hei tussen Ede en Otterlo ligt boerderij ‘De Mossel’. Op deze historische locatie speelt zich deze bijzondere luister- en muziekvoorstelling plaats. Didi en Marcel zijn twee geliefden, die moeten onderduiken omdat ze Joods zijn.

26 okt

Wandelen langs militair erfgoed

Korte lezing en wandeling langs door de Duitsers aangelegde verdedigingslinie.

26 okt

Boekpresentatie ‘Het ziet hier zwart van de witte lakens’ Leuthse evacués vertellen

Het boek is in full color, 200 pagina's en met harde kaft. Dankzij de sponsoring van de gemeente Berg en Dal bedraagt de verkoopprijs slechts 10 Euro.

26 okt

Fliegerhorst Deelen/Airwar 40-45

Dagtour rond Luftwaffe vliegbasis Deelen

19 sep - 27 okt

Opening schuilkelder Kröller-Müller Museum

De schuilkelder is open van 19 september tot en met 27 oktober 2019 van donderdag t/m zondag, tussen 11.00 tot 15.00 uur. (De schuilkelder is niet rolstoeltoegankelijk.) Ga voor meer informatie, openingstijden en tickets naar de website www.krollermuller.nl

27 okt

Luister- en muziekvoorstelling: ‘Vechten, vluchten, overleven’

Midden op de hei tussen Ede en Otterlo ligt boerderij ‘De Mossel’. Op deze historische locatie speelt zich deze bijzondere luister- en muziekvoorstelling plaats. Didi en Marcel zijn twee geliefden, die moeten onderduiken omdat ze Joods zijn.

5 sep - 27 okt

Verhalen dichtbij huis, een wandelroute over Museumpark Orientalis tijdens oorlog en bevrijding.

Hoe beleefden inwoners de oorlog en bevrijding in Heilig Landstichting? Museumpark Orientalis speelde een belangrijke rol als toevluchtsoord en later als militair kampement. Loop de route en ervaar het.

17 apr - 27 okt

Tentoonstelling Het Netwerk

Een nieuwe kijk op het Verzet rond de Slag om Arnhem

8 sep - 27 okt

Tentoonstelling Arnhem van Slag

Ooggetuigen van de Slag om Arnhem ontmoeten scholieren

28 okt

Cafe van Lin 1944

“Café van Lin”, decennialang een begrip in Overasselt, is al jaren uit het straatbeeld verdwenen. Het cafe werd door de bezetter gebruikt, later door de geallieerden. Na de bevrijding trad Josephine Baker op in dit café.

1 nov

Muziek in Arnhem tijdens de WOII

Voor wie en door wie werden er concerten gegeven tijdens de bezetting?

Fiets- en wandelroutes

Mooie routes langs historische plekken

De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen in Gelderland achter. Verschillende routes voeren je langs indrukwekkende verhalen en historische plekken en laten je zien wat zich tijdens de Tweede Wereldoorlog afspeelde in Gelderland.

Bekijk binnenkort alle routes