Verhalen

Gelderland Herdenkt

Duizenden doden, enorme aantallen evacués, onvoorstelbare schade aan huizen en andere gebouwen. Dat is in Gelderland de balans van het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog. Van 17 september 1944 tot en met 5 mei 1945 lag deze provincie in de frontlinie. Steden en dorpen lagen onder vuur, Arnhem, de Veluwezoom en de omgeving van Groesbeek werden ontruimd, de Betuwe onder water gezet. Alle regio’s van Gelderland kregen in die periode met de oorlog te maken.

Op 17 september 1944 werden Gelderland en Noord-Brabant strijdtoneel tijdens Operatie Market Garden. Tienduizenden parachutisten landden bij Arnhem, Groesbeek, Veghel en Eindhoven. Een grondleger van nog eens tienduizenden soldaten en zwaar materieel rukte op van de Belgische grens naar het noorden. De bedoeling van de geallieerden: de bruggen over de grote rivieren veroveren, via Gelderland het Ruhrgebied intrekken, het hart van Duitsland. De operatie lukte maar deels, Arnhem bleek een brug te ver, de slag ging daar verloren. Het zuiden van Nederland werd bevrijd, het noorden en midden bleven bezet, de grote steden in het westen gingen een afschuwelijke hongerwinter tegemoet. Tot de bevrijding in april en mei vormde Gelderland, en met name het Rivierengebied, de frontlinie.

Gelderland Herdenkt - 75 jaar vrijheid

Tijdlijn van Gelderland

28 augustus 1939

Afkondiging van de algemene mobilisatie

De Afkondiging van de algemene mobilisatie vond plaats op 28 augustus 1939. Ter versterking van de Hollandsche Waterlinie werden honderden soldaten gelegerd bij onder andere het fort in het Gelderse Asperen. Een deel van de soldaten sliep in het fort, de rest sliep in gebouwen in het dorp of bij burgers thuis via inkwartiering.

10 mei 1940

Duitse inval in Gelderland

De Duitse inval in Gelderland richtte zich vooral op de Nederlandse verdediging bij de Grebbelinie. Ook de strijd om de IJssel, de oversteek bij fort Westervoort en de strijd bij de Brug bij Heumen waren cruciaal.

10 mei 1940

Slag om de Grebbeberg

De Slag om de Grebbeberg vond plaats tijdens de Duitse inval tussen 11 en 13 mei 1940. Het Nederlandse leger hield drie dagen stand, totdat het op 13 mei terugtrok naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

10 mei 1940

In brand steken van Niftrik

Het Nederlandse leger stak op 10 mei 1940 alle boven de dijk gelegen huizen van het dorp Niftrik in brand, om zo te voorkomen dat de oprukkende Duitse troepen vanaf deze huizen de Nederlandse linies bij Ravenstein zouden beschieten. Een derde van het dorp is hierbij in vlammen opgegaan. Tachtig mensen verloren huis en haard.

1 juni 1940

Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht

De Oprichting van verzetsgroep Oranjewacht vond plaats omstreeks juni 1940. Piet Hoefsloot richtte de groep op in Arnhem. In augustus 1940 ging de groep samen met de groep rond Dirk Willem Folmer. Het netwerk vond contacten in heel Nederland, met name in Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Bilthoven, Leeuwarden, Nijmegen, Utrecht, Zeist en Zwolle. De beoogde landelijk leider was reservemajoor Willem den Boer. Voor het merendeel hadden de Oranjewachters een militaire of paramilitaire achtergrond.

9 juni 1940

Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen

De Terugkeer van Nederlandse krijgsgevangenen vond plaats vanaf 9 juni 1940. Onder meer via het grensstation Zevenaar kwamen de krijgsgevangenen vanuit Duitsland per trein aan.

22 juni 1940

Hagespraak der bevrijding

De Hagespraak der bevrijding vond plaats op 22 juni 1940 in Lunteren. Hagespraken waren de massabijeekomsten die de NSB voor zijn leden organiseerde in Lunteren. Het was de laatste Hagespraak voordat massa-bijeenkomsten vanuit politieke partijen door de Duitse bezetter werden verboden.

15 augustus 1940

Noodvierdaagse

De Noodvierdaagse vond plaats in augustus 1940. In verband met de Duitse inval ging de Vierdaagse in juli van dat jaar niet door. Op de eerste drie dagen liepen gemiddeld zo’n 1200 deelnemers mee, en op de slotdag 2000.

26 november 1940

Schoolprotesten in Doetinchem

De Schoolprotesten in Doetinchem vonden plaats na het ontslag van Joodse ambtenaren op 21 november 1940. Na de Ariërverklaring werden alle Joodse ambtenaren, waaronder leraren, eerst geschorst en vervolgens ontslagen. Op het Lyceum in Doetinchem protesteerden leerlingen op 26 november 1940 tegen het ontslag van twee Joodse leraren en de Ariërverklaring in het algemeen.

1 mei 1941

Opening van SS-Schule Avegoor

De Opening van SS-Schule Avegoor vond plaats op 1 mei 1941. Het landgoed Avegoor werd gebruikt als opleidingskamp voor de Nederlandse SS. Van 3 september tot eind november 1942 werden er Joodse dwangarbeiders tewerkgesteld (Werkkamp Palästina). Na de slag om Arnhem werd het eerst een noodhospitaal en van 1945 tot 1949 een Bewarings- en interneringkamp.

5 betekenisvolle verhalen

Operatie Market Garden

Operatie Market Garden

Een brug te ver

Het oorlogsjaar 1944:  de oorlogsmachine draait op volle sterkte. Tijdens Operatie Market Garden landen tienduizenden geallieerde paratroopers in bezet gebied en een grondleger rukt op vanaf de Belgische grens. De opmars naar het Duitse Ruhrgebied…

Bekijk het verhaal
Frontlinieperiode

Frontlinieperiode

Onderwaterzettingen, beschietingen en evacuaties

Na het mislukken van Operatie Market Garden in september 1944, wordt het gebied tussen de Waal en de Rijn de nieuwe frontlinie. De gevechten zijn heftig met zware beschietingen van beide kanten. De burgerbevolking zit…

Bekijk het verhaal
Jodenvervolging

Jodenvervolging

Dreiging, terreur, uitsluiting, vervolging en deportatie

Eind 1942 worden Joodse Gelderlanders opgepakt en per trein afgevoerd naar Westerbork. Een groot deel van hen beland in Auschwitz waar ze worden vergast. Joodse psychiatrische patiënten van inrichting Het Apeldoornsche Bosch ondergaan hetzelfde gruwelijke…

Bekijk het verhaal
Rijnlandoffensief

Rijnlandoffensief

Aanval op het Rijnland

Winter 1944: de Britse veldmaarschalk Montgomery plant een grootschalige operatie om de linkeroever van de Rijn te veroveren. In anderhalve maand tijd groeit het leger uit tot bijna 500 000 soldaten. Het is de grootste…

Bekijk het verhaal
De bevrijding

De bevrijding

Canadezen bevrijden Gelderland

Eind maart 1945 betreden geallieerde eenheden Nederlandse grondgebied in de Achterhoek. Na hevige gevechten wordt de weg vrijgemaakt om de rest van Nederland te bevrijden. Op 5 mei 1945 ontmoet de Duitse generaal Blaskowitz, de…

Bekijk het verhaal

Beleef Gelderland Herdenkt met deze evenementen

1 sep - 30 nov

Airborne kunst expo Stingerbol

‘Herdenken in Vrijheid’ is het thema van de Airborne-expositie in de Stingerbol. Zo’n 15 ervaren kunstenaars, waaronder enkele kunstenaars van het Platform Edese Kunstenaars (PEK) laten hun werk zien. Entree: € 3.

1 sep - 30 nov

Openlucht expositie Vrijheid

In de natuurtuin van Natuurcentrum Veluwe staat een expositie van meer dan twintig werken van kunstenaar Salman Ezzammoury met het thema ‘Vrijheid: vieren, herdenken en doorgeven’.

10 dec

Dag van de Rechten van de Mens

Doorlopende vertoning in de filmzaal van een documentaire over de actualiteit van mensenrechten.

1 apr - 19 dec

Schaarste in kleding & mode in de tweede wereldoorlog

De tentoonstelling Schaarste in kleding & mode in de tweede wereldoorlog bij Museum Hagedoorns Plaatse geeft een beeld van het vernuft en de creativiteit waarmee de bewoners van de Noord-Veluwe tussen 1940 en 1950 in staat bleken kleding te repareren en te vermaken met zeer beperkte middelen.

28 mrt - 19 dec

Tentoonstelling Onderduiken op de boerderij

Tentoonstelling met lokale getuigenissen over hoe Epe eruit zag ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en hoe de gevolgen hiervan het dagelijks leven beinvloedde.

9 jul - 30 dec

Sunset March

Over De Oversteek loopt dagelijks bij zonsondergang een veteraan ter nagedachtenis aan de 48 gesneuvelde Amerikaanse soldaten bij de "Waalcrossing" van 20 september 1944. Iedereen mag aansluiten.

1 feb - 31 dec

Oorlogsmuseum Niemandsland

Oorlogsmuseum Niemandsland verteld het unieke verhaal van de strijd in de Betuwe.

1 aug - 31 dec

Nunspeet Memorial Tour

De Nunspeet Memorial Tour is een fietsroute van 55 km die bijna alle plekken in de gemeente Nunspeet aandoet waar iets te vertellen is over de Tweede Wereldoorlog. De gebeurtenissen uit die tijd komen, door je te verdiepen in de geschiedenis, tot leven. Ook te dowloaden als gpx-bestand.

8 jun - 12 jan

Expositie ‘De Tweede Wereldoorlog in Films’

De nieuwe wisselexpositie in het Vrijheidsmuseum neemt je mee door de geschiedenis van films en het thema van 'De Tweede Wreeldoorlog'. Er zijn props en kostuums te zien van beroemde blockbusters en minder bekende producties.

1 - 1 feb

Leskisten ‘Vrijheid’ voor basisscholen

In de leskist Vrijheid is zowel aandacht voor de thema’s vrijheid, vluchten en verleden als voor begrijpend lezen en het maken van leeskilometers. Aanleiding voor de leskist vormt het thema ’75 jaar bevrijding’, maar de lessen gaan verder dan het thema Tweede Wereldoorlog.

29 mrt - 1 feb

Expositie Kind van de vrijheid

29 maart 2020 tot en met 14 februari 2021 is er in het museum de expositie ‘Kind van de vrijheid’ te bezoeken. In deze expositie – Toen en Nu’ worden persoonlijke verhalen van toen verbonden met verhalen van nu.

11 feb

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

18 feb

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

21 feb

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

23 feb

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

25 feb

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

28 feb

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

4 mrt

Film ‘Krieg am Niederrhein’

Vertoning Duitstalige film 'Krieg am Niederrhein' over het zinderende Rijnlandoffensief in februari 1945.

Fiets- en wandelroutes

Mooie routes langs historische plekken

De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen in Gelderland achter. Verschillende routes voeren je langs indrukwekkende verhalen en historische plekken en laten je zien wat zich tijdens de Tweede Wereldoorlog afspeelde in Gelderland.

Bekijk binnenkort alle routes